Gujarat Exclusive > ગુજરાત એક્સક્લૂઝિવ > દેશવાસીઓના બે આંદોલનો અંગે મોદી સરકારે અપનાવ્યું વિભિન્ન વલણ, પરંંતુ કેમ?

દેશવાસીઓના બે આંદોલનો અંગે મોદી સરકારે અપનાવ્યું વિભિન્ન વલણ, પરંંતુ કેમ?

0
58

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની કૃષિ કાયદાઓ પરત ખેંચવાની જાહેરાતે મોટા પ્રશ્ન ઉભા કરી દીધા છે. કેમ સરકારે નાગરિકતા સંશોધન અધિનિયમ (CAA) પર આવો યુ-ટર્ન ના લીધો. મોદી સરકારે દેશવાસીઓના બે અલગ-અલગ આંદોલનો અંગે કેમ પોતાનું વલણ વિભિન્ન રાખ્યું. કેમ દેશના જ નાગરિકો પ્રત્યે મોદી સરકાર પોતાનું વર્તન અલગ-અલગ રાખી રહી છે. અંગ્રેજોએ ભાગલા પાડો અને રાજ કરોની નીતિ અપનાવી હતી, તેની ઝલક મોદી સરકારની સત્તા દરમિયાન જોવા મળી રહી છે.

બીજેપીના બેવડા વલણના કારણે એક વાત સ્પષ્ટ થઈ ગઈ છે કે, મોદી સરકાર પોતાના ફાયદાઓને છોડીને અન્ય કોઈપણ ચીજ પર ધ્યાન આપતી નથી. કેમ કે, મોદી સરકારે સીએએ અને કૃષિ કાયદાઓ અંગે પોતાનું વિભિન્ન વલણ દર્શાવ્યું છે.

કૃષિ કાયદાની જેમ CAAનો પણ વ્યાપક વિરોધ થયો હતો. જો કે, આ બે પ્રસંગોની સરખામણી કરવી ખોટી છે. પરંતુ તેમ છતાં કહી શકાય કે બંને આંદોલનો ખૂબ જ જોરદાર હતા અને ભારતનું સૌથી મોટું સામૂહિક પ્રદર્શન હતું.

શક્ય છે કે યુપી ચૂંટણી જીત્યા પછી અથવા 2021 માં ફરીથી ચૂંટણી પછી મોદી સરકાર કૃષિ કાયદાનું બદલાયેલ ફોર્મેટ લાવે પરંતુ આ વખતે તેણે સંપૂર્ણ અને જાહેર સ્તરે યુ-ટર્ન લીધો છે. પરંતુ કૃષિ કાયદાઓથી વિપરીત તેણે CAA પર યુ-ટર્ન લીધો ન હતો. શા માટે? આને આપણે કેટલાક મુદ્દાઓ પરથી સમજી શકીએ છીએ.

CAAમાં નાનો યુ-ટર્ન
વાસ્તવમાં સરકારે CAAમાં નાનો યુ-ટર્ન લીધો હતો. CAA પસાર થયાને લગભગ બે વર્ષ થઈ ગયા છે અને હજુ સુધી કાયદા હેઠળ કોઈને નાગરિકતા આપવામાં આવી નથી, કારણ કે સરકારે હજી સુધી તેના હેઠળ નિયમો બનાવ્યા નથી.

જુલાઈ 2021માં સરકારે CAA હેઠળ નિયમો બનાવવા માટે છ મહિનાના વિસ્તરણની માંગ કરી હતી. ઓગસ્ટમાં ગૃહ રાજ્ય મંત્રી નિત્યાનંદ રાયે કહ્યું હતું કે જ્યારે નિયમો જાહેર થશે ત્યારે કાયદા હેઠળ નાગરિકતા આપવામાં આવશે.

તેથી એકંદરે આ કાયદાએ મુસ્લિમો હેરાન થયા છે,તેઓ કહે છે કે આ કાયદો ભેદભાવપૂર્ણ છે. જ્યારે આસામના એક વર્ગને ડર છે કે આ પછી બાંગ્લાદેશથી હિન્દુ લોકો ત્યાં પહોંચી જશે. પરંતુ હજુ સુધી આ કાયદાનો કોઈ લાભ તે લોકોને આપવામાં આવ્યો નથી, તેમના માટે લાવવામાં આવ્યો હતો.

આથી CAA પર સરકારનો ‘યુ-ટર્ન’ આંશિક છે, એટલે કે અડધો છે. વડાપ્રધાને કૃષિ કાયદાઓ પર જાહેર નિવેદન આપ્યું છે તે રીતે CAAને લઈને જાહેરાત કરવામાં આવ નથી. હવે બંને વચ્ચે શું તફાવત છે?

કોવિડ-19 મહામારી
સૌથી મોટું કારણ એ છે કે સીએએ વિરુદ્ધ આંદોલન – પછી તે શાહીન બાગ હોય કે આસામ અથવા દેશના અન્ય ભાગોમાં હજારો ધરણાં પ્રદર્શનો હોય- આ બધું 2020ની શરૂઆતમાં ભારતમાં પહોંચેલી કોવિડ-19 રોગચાળાની લહેર ગળી ગઈ હતી.

રોગચાળાના પ્રથમ મોજા દરમિયાન સરકારે ઇશરત જહાં અને ખાલિદ સૈફી જેવા પ્રદર્શનાકારીઓની ધરપકડ કરી હતી. આ ધરપકડો ફેબ્રુઆરી 2020 ના છેલ્લા સપ્તાહમાં ઉત્તર પૂર્વ દિલ્હીમાં હિંસા દરમિયાન થઈ હતી. અખિલ ગોગોઈને જામીન મળ્યાના બે દિવસ બાદ માર્ચ 2020માં ફરી ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.

જો રોગચાળાએ ભયાનક સ્વરૂપ ન લીધું હોત તો આ ધરપકડોનો સખત વિરોધ થયો હોત.

મહામારી અને ત્યારપછીના લોકડાઉને CAA વિરુદ્ધ તમામ પ્રકારના સામૂહિક મેળાવડા પર રોક લગાવી દીધી. આસામમાં, એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે રાજ્ય સરકારે જે અસરકારક રીતે રોગચાળાનો સામનો કર્યો, તે ભાજપ ફરીથી જીતી ગયો.

આ પછી કોરોનાની બીજી લહેરમાં પ્રથમ લહેરની જેમ કોઈ રાષ્ટ્રીય લોકડાઉન ન હતું અને કેટલાક વિરોધીઓ સિંઘુ અને ટિકરી સરહદો પર ઉભા રહ્યા. જોકે, પ્રદર્શનકારીઓ ગણતરી ચોક્કસપણે ઓછી થઈ પરંતુ પ્રદર્શનો સમાપ્ત થયા નહીં.

કૃષિ કાયદાઓના કારણે રાજકીય નુકસાન કંઈક વધારે જ થઈ ગયું

એક બહુ મોટું કારણ એ છે કે ખેડૂતોના વિરોધની રાજકીય કિંમત CAA વિરોધ કરતાં ઘણી વધારે છે. આસામની બહાર CAA વિરોધી વિરોધ પ્રદર્શનમાં મુસ્લિમ નેતૃત્વ ભારે સામેલ હતું. મુસ્લિમ વિસ્તારો દેખાવોના ગઢ હતા અને આ વિસ્તારોની બહાર ધરણાંની સંખ્યા બહુ વધારે ન હતી. તેથી જ ભાજપને મત ગુમાવવાનો ડર નહોતો, કારણ કે આમ પણ મોટાભાગના મુસ્લિમ મતદારો તેમને વોટ આપતા નથી.

આનો અર્થ એવો નથી કે આ આંદોલન ખેડૂત આંદોલન કરતાં નબળું હતું. પરંતુ હા, ભાજપ માટે તેની રાજકીય કિંમત વધારે નહતી.

આવી સ્થિતિમાં એક જગ્યા જ્યાં ભાજપને તેના સમર્થકો ગુમાવવાનો ડર હતો તે આસામ હતું. આ નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે ભાજપે જે પગલા ભર્યાં તેમાંથી એક પોલીસ કાર્યવાહી હતી. મહામારીને કારણે લોકો એક થઈ શક્યા નહીં. અંતે વંશીય આસામી મતદારોને એક થવાથી રોકવા માટે તેમના જુદા જુદા જૂથો મળ્યા.

અરુણ જ્યોતિ મોરન એ એક સારું ઉદાહરણ છે કે કેવી રીતે ભાજપે CAA વિરોધીઓને તેની તરફેણમાં લઈ લીધા હતા. મોરન રાજ્યમાં CAA પ્રદર્શનકારીઓ માટે ચમકતો ચહેરો હતો અને ઓલ મોરન સ્ટુડન્ટ્સ યુનિયનના નેતા પણ હતા. પરંતુ CAAની વિરુદ્ધ હોવા છતાં તેઓ આસામ ચૂંટણી પહેલા જ ભાજપમાં જોડાઇ ગયા.

તેવી જ રીતે, ભાજપે આસામના વંશીય જૂથોને આકર્ષ્યા – કાઉન્સિલની રચના કરી, મુખ્ય નેતાઓને સરકારી હોદ્દા પર નિયુક્ત કર્યા.

પરિણામ એ આવ્યું કે સીએએને કારણે આસામમાં બીજેપી સામે મોટા પાયે એકતા થઈ શકી નહીં. CAA વિરોધી મતદારો પણ કોંગ્રેસ અને એજેપી-રાયઝોર પાર્ટીઓ ગઠબંધન વચ્ચે વહેંચાઇ ગયા.

કૃષિ કાયદાની રાજકીય કિંમત CAA કરતા ઘણી વધારે

આ સિવાય વિપક્ષી પાર્ટીઓ CAAની સરખામણીએ કૃષિ કાયદાઓ વિરુદ્ધ વધુ અસરકારક રહી છે. પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં જયંત ચૌધરી, હરિયાણામાં દીપેન્દ્ર હુડ્ડા અને તમામ મુખ્ય પક્ષોએ ભાજપ વિરુદ્ધ ખેડૂતોના વિરોધનો ફાયદો ઉઠાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

પંજાબમાં ભાજપ માટે રાજકીય રીતે અદ્રશ્ય થવાનું જોખમ હતું. પરંતુ જો વાત માત્ર પંજાબની હોય, તો ભાજપ તેને નજર અંદાજ કરવાની કોશિશ કરી હોત, કારણ કે શીખ મતદારોમાં વડાપ્રધાન મોદી માટે ક્યારેય વધારે ઉત્સાહ જોવા મળ્યો ન હતો.

પરંતુ તેનાથી હરિયાણા અને પશ્ચિમ યુપીમાં પણ ભાજપની હાલત ખરાબ થઈ શકે છે. તેની ઝલક હરિયાણાની નગરપાલિકા ચૂંટણી અને પેટાચૂંટણીમાં જોવા મળી રહી છે. જેમાં ભાજપને કારમી હાર મળી હતી અને તેનાથી સાબિત થઈ ગયું કે જાટ સમુદાય રાજ્ય અને સ્થાનિક સ્તરે ભાજપ વિરુદ્ધ મત આપવા મક્કમ હતો.

જોકે હરિયાણામાં જાટ હજુ પણ માત્ર રાજ્ય સ્તરે (રાષ્ટ્રીય સ્તરે નહીં) ભાજપ વિરોધી હતા. પરંતુ પશ્ચિમ યુપી તેના કરતાં પણ વધુ ખતરનાક છે. આનો એક અર્થ એ થયો કે ભાજપે હાલના સમયમાં જે મજબૂત વોટબેંક બનાવી છે તે નષ્ટ થઈ શકે છે.

લખીમપુર ખેરીમાં ખેડૂતોની હત્યા અને કેન્દ્રીય મંત્રી અજય મિશ્રાના પુત્રની કથિત સંડોવણી – આ ઘટનાઓએ ખેડૂતોના આંદોલનને યુપીના રાજકારણના કેન્દ્રમાં લાવ્યું અને એવી ધારણા હતી કે તેની અસર પશ્ચિમ યુપીમાં પડશે. કદાચ પશ્ચિમ યુપી બહાર પણ પડી શકે છે. આમ કૃષિ કાયદાઓથી બીજેપીને લાગ્યું તેમની પરંપરાગત વોટ બેંક પણ નષ્ટ થઈ શકે છે, જ્યારે સીએએમાં તો હિન્દુત્વવાદી છબી બહાર દેખાડીને સારો એવો ફાયદો ઉઠાવી શકાય તેમ હતું.

 Follow Gujarat Exclusive on Telegram For Latest News From Gujarat Follow Gujarat Exclusive on WhatsApp For Latest News From Gujarat 

Follow Gujarat Exclusive on Instagram For Latest News From Gujarat  Follow Gujarat Exclusive on Twitter For Latest News From Gujarat