Gujarat Exclusive > એક્સક્લૂઝિવ બ્લોગ > #Column: છઠ્ઠી જાન્યુઆરી 2021 – અમેરીકન લોકશાહી માટે કાળો દિવસ

#Column: છઠ્ઠી જાન્યુઆરી 2021 – અમેરીકન લોકશાહી માટે કાળો દિવસ

0
177
  • 6 જાન્યુઆરી 2021માં અમેરિકન સંસદમાં હિંસા થઇ હતી Black day for American Democracy

ડૉ. જય નારાયણ વ્યાસ: છઠ્ઠી જાન્યુઆરી 2021 અમેરિકન લોકશાહીના ઇતિહાસમાં કાળા દિવસ તરીકે ઓળખાશે. બે સદી પછી અમેરિકન સંસદમાં તોડફોડ અને હિંસા થઈ. તેણે જગતની સૌથી વધુ શક્તિશાળી લોકશાહીની છબી ધ્રુમિલ કરી છે. આપણે એની વિગતોમાં ઉતરીએ તો – અમેરિકામાં રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે ત્રીજી નવેમ્બરે ચૂંટણી થઈ હતી, જેમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના ઉમેદવારે જો બાઈડનને 306 ઈલેક્ટોરલ કોલેજ વોટ અને રિપબ્લિકન પાર્ટીના ઉમેદવાર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને 232 વોટ મળ્યા હતા. તેમ છતાં ટ્રમ્પે હાર સ્વીકારી નહીં અને સતત આરોપ લગાવતા રહ્યા કે ચૂંટણીમાં મોટા પાયે ગડબડ થઈ છે. જેને લઈને કેટલાક રાજ્યોમાં ટ્રમ્પ સમર્થકો દ્વારા કેસ પણ નોંધવામાં આવ્યા પરંતુ મોટાભાગના મામલે કોર્ટે તે ફગાવી દીધા.  Black day for American Democracy

અમેરિકામાં રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીના પરિણામોને લઈને જારી રાજકીય ખેંચતાણ વચ્ચે અમેરિકી કોંગ્રેસે ડેમોક્રેટ ઉમેદવાર જો બાઈડનની જીત પર બંધારણીય મહોર લગાવી દીધી. કોંગ્રેસે ઈલેક્ટ્રૉલ કોલેજ કાઉન્ટિંગમાં જો બાઈડનને વિજેતા જાહેર કરી દીધા છે. સાથે જ કમલા હેરિસને પણ ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદ માટે વિજેતા જાહેર કર્યાં. ઉપરાષ્ટ્રપતિ પેન્સે કહ્યું કે હવે તમામે પોતાના કામ પર પાછા લાગી જવુ જોઈએ.

માઈક પેન્સે એલાન કર્યુ કે 20 જાન્યુઆરીએ જો બાઈડન અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ લેશે. આ સાથે જો બાઈડન અમેરિકાના ૪૬મા રાષ્ટ્રપતિ બની જશે. 270 ચૂંટણી મતોના પ્રમાણિત થયા બાદ ઈલેક્ટોરલ કોલેજમાં જો બાઈડનની જીતની પુષ્ટિ થઈ હતી. અગાઉ સીનેટ અને કોંગ્રેસે જ્યોર્જિયા, પેન્સિલ્વેનિયા, નેવાડા અને એરિજોના સાથે જોડાયેલા રિપબ્લિકન નેતાઓની કાઉન્ટિંગ રોકવા સાથે સંબંધિત પ્રસ્તાવોને ફગાવી દીધા હતા.

વિદાય લઇ રહેલા અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સમર્થક મનાતા એક ટોળાએ કેપિટોલ હિલમાં ધસી જઇને સેનેટ કબજે કરવાના પ્રયાસ કર્યા હતા. હિંસક ટોળાને વિખેરવા પોલીસે કરેલા ગોળીબારમાં એક મહિલા ઉપરાંત કુલ ચાર વ્યક્તિનાં મોત નીપજ્યાં હતાં. પોલીસ અને સિક્યોરિટી દળોએ તોફાનીઓને બહાર કાઢ્યા હતા. વાસ્તવમાં કેપિટોલ હિલમાં ઇલેક્ટોરલ કૉલેજની પ્રક્રિયા ચાલુ હતી અને ગમે તે ઘડીએ જો બાઇડનને નવા પ્રમુખ જાહેર કરવાની ગણતરી ગણાતી હતી ત્યારે ટ્રમ્પ સમર્થકોએ હજારોની સંખ્યામાં એક માર્ચ યોજી હતી અને કેપિટોલ હિલ તરફ ધસી ગયા હતા. આમ તો સિક્યોરિટીએ આ ટોળાંને ખાળવા પૂરતી વ્યવસ્થા કરી હતી પરંતુ ધાંધલ ધમાલ અટકી નહીં અને લોકો કેપિટોલ હિલમાં ઘુસી ગયા હતા. તેમને રોકવા પોલીસે લાઠીચાર્જ, ટીઅર ગેસ વગેરે સાધનો અજમાવ્યાં હતાં પરંતુ તેમને રોકી શકાયા નહોતા. આખરે પોલીસે ગોળીબાર કરવો પડ્યો હતો જેમાં એક મહિલા મરણ પામી હતી. આખો વિસ્તાર ખાલી કરાયો ત્યારે જોવા મળ્યું હતું કે ટ્રમ્પના સમર્થકો પાસે ગન ઉપરાંત બીજાં ખતરનાક શસ્ત્રો પણ હતાં.પરિસ્થિતિ વણસતી જોઇને ટ્રમ્પ અને જો બાઇડન બંનેએ શાંતિ અને વ્યવસ્થા જાળવવાની જાહેર અપીલ કરી હતી. અગાઉ પણ ટ્રમ્પના સમર્થકોએ અવારનવાર હિંસક દેખાવો કર્યા હતા. પરંતુ કેપિટોલ હિલમાં ઘુસવાનો આ પહેલો પ્રયાસ હતો. વાતાવરણ વધુ તંગ બનતાં વૉશિંગ્ડટન ડીસીમાં કર્ફ્યૂ લાદવામાં આવ્યો હતો.

જો બાઇડને જાહેરમાં એવી અપીલ કરી હતી કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દેશની માફી માગવી જોઇએ અને પોતાના તોફાની સમર્થકોને રોકવા જોઇએ. ત્યાર બાદ ટ્રમ્પે ટ્વીટર પર પોતાના સમર્થકોને શાંતિથી વિખેરાઇ જઇને ઘર ભેગા થવાની અપીલ કરી હતી. જો કે આ અપીલમાં પણ એમણે ચૂંટણીમાં ગોલમાલ થયાનું પોતાનું જૂનું ગાણું ફરી એકવાર ગાયું હતું.

અમેરિકાની કેપિટલ બિલ્ડિંગમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સમર્થકો દ્વારા થયેલી હિંસા બાદ અમેરિકાના ઘણા સાંસદો અને સંગઠનો ટ્રમ્પને રાષ્ટ્રપતિ પદ પરથી દૂર કરવાની માંગ કરી હતી. જે બિલ્ડિંગમાં ટ્રમ્પના સમર્થકોએ હોબાળો કર્યો તે બિલ્ડિંગમાં અમેરિકી કોંગ્રેસના સભ્યો બેસે છે. આ ઘટના બાદ ઘણા સાંસદો તેમજ ગવર્નરોએ ટ્રમ્પને રાષ્ટ્રપતિ પદ ઉપરથી દૂર કરવા માટે તેમના પર મહાભિયોગની કાર્યવાહી થવા અમેરિકન બંધારણના પચીસમા સંસોધનના ઉપયોગની માંગ કરી હતી. સૌથી રસપ્રદ વાત તો એ છે કે ટ્રમ્પના કાર્યકાળમાં માત્ર 14 દિવસ બાકી છે, પરંતુ છઠ્ઠી જાન્યુઆરીએ બનેલી આ ઘટના બાદ તેમના પર કાર્યવાહીની માંગ ઉઠી હતી.

અમેરિકાના મુખ્ય અખબાર ધ વોશિગટન પોસ્ટમાં પણ ટ્રમ્પને પદ ઉપરથી દૂર કરવાની માંગ કરાઇ હતી. અખબારે લખ્યું છે કે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ આગલા ૧૪ દિવસ પણ પદ ઉપર રહેવા માટે અયોગ્ય છે. તેમના કાર્યકાળનો એક એક સેકેન્ડ કાનૂન વ્યવસ્થા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જોખમી છે. વોશિંગટન પોસ્ટે ઉપરાષ્ટ્રપતિ માઇક પેન્સને કેબિનેટ બોલાવીને બાકીના કાર્યકાળની જવાબદારી સંભાળવાની અપીલ કરી હતી. Black day for american democracy

પ્રેસિડેન્ટ ઈલેક્ટની જીત પર મહોર લગાવવા માટે કોંગ્રેસ એટલે કે અમેરિકન સંસદનું સંયુક્ત સત્ર બોલાવવામાં આવે છે. તેની અધ્યક્ષતા ઉપરાષ્ટ્રપતિ કરે છે. આ વખતે આ ખુરશી પર માઈક પેન્સ હતા. પેન્સ રિપબ્લિકન પાર્ટીના છે. ટ્રમ્પ પછી તેમનો જ નંબર આવે છે. તેઓ ટ્રમ્પના સમર્થકોની હરકતથી ગુસ્સામાં દેખાયા. તેમણે કહ્યું- આ અમેરિકન ઈતિહાસનો સૌથી કાળો દિવસ છે. હિંસાથી લોકતંત્રને દબાવી કે હરાવી શકાય નહીં. આ અમેરિકાની જનતાના વિશ્વાસનું કેન્દ્ર હતું, છે અને હંમેશાં રહેશે. યુએસ કેપિટોલ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટીના ડાયરેક્ટર સેમ્યુઅલ હોલિડેએ જણાવ્યું હતું કે 24 ઓગસ્ટ 1814માં બ્રિટને અમેરિકા પર હુમલો કર્યો હતો. અમેરિકી સેનાની હાર પછી બ્રિટીશ સૈનિકોએ યુએસ કેપિટોલમાં આગ લગાવી દીધી હતી. ત્યારથી અત્યાર સુધી એટલે કે 206 વરસમાં અમેરિકાની સંસદમાં આવો હુમલો થયો નહોતો.બપોરે ત્રણ વાગ્યા સુધી ટ્રમ્પ સમર્થક સંસદની અંદર ઘૂસી ગયા હતા. સ્પેશિયલ ફોર્સના જવાન તેમના પર બંદૂક દેખાડતા નજરે પડ્યા હતા. સમર્થકોએ સંસદની અંદર તોડફોડ કરી. કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓ હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ્સના સ્પીકર નેન્સી પેલોસીની ખુરસી પર જઈને બેસી ગયા હતા. બારીના કાચ તોડી નાંખ્યા. આર્ટ વર્કને લૂંટીને લઈ ગયા. બપોરે દોઢ વાગ્યાથી શરૂ થયેલી હિંસા ચાર કલાક પછી સાંજે સાડા પાંચ વાગ્યે રોકાઈ જ્યારે સ્પેશિયલ ફોર્સ, મિલેટરી અને પોલીસે યુએસ કેપિટોલના બંને ફ્લોર પરથી રમખાણ કરનારાઓને ભગાડી દીધા.  Black day for American Democracy

અમેરિકામાં વૉશિંગ્ટન ડીસીમાં થયેલી હિંસાની ટીકા કરતાં વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું હતું કે સત્તાનું હસ્તાંતરણ શાંતિથી થઇ શકે એમ હતું. હિંસા કરવાની જરૂર નહોતી. તેમણે કહ્યું કે લોકશાહીમાં ગેરકાયદે અને હિંસક વિરોધ દ્વારા કશું મેળવી શકાય નહીં. બ્રિટિશ વડાપ્રધાન બોરિસ જ્હૉન્સને ટ્વીટર પર લખ્યું કે અમેરિકાથી આવી રહેલા અહેવાલો ચિંતાજનક છે. બધાંએ શાંતિથી કામ લેવું જોઇએ. કેનેડાના વડાપ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડો, ઓસ્ટ્રેલિયન વડાપ્રધાન સ્કોટ મોરિસન, ન્યૂઝીલેન્ડના વડાપ્રધાન જેસિંડા વગેરેએ પણ અમેરિકી હિંસા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં શાંતિ જાળવવાની અપીલ કરી હતી અને બની રહેલા બનાવો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ખુદ અમેરિકાના બે ભૂતપૂર્વ પ્રમુખો બરાક ઓબામા અને બિલ ક્લીન્ટને હિંસક બનાવો માટે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને જવાબદાર ઠરાવ્યા હતા.  Black day for American Democracy

આ પણ વાંચો: #Column: મ્યુકર માઇકોસિસ અને ગુલીન બારી સિન્ડ્રોમ

આ પરિસ્થિતિ ઉપર ચર્ચા કરતા આપણા પૂર્વ રાજદૂત અને ભારતીય વિદેશ સેવાના એક તેજસ્વી અધિકારી ડૉ. કેતન શુક્લા કહે છે કે આખા ઘટનાક્રમ બાદ એક વસ્તુ દીવા જેટલી સ્પષ્ટ બની છે અને તે અમેરિકાના 46મા પ્રમુખ તરીકે જો બાઈડેન અને તેમના ઉપપ્રમુખ તરીકે કમલા હેરિસ હવે ટ્રમ્પના અનુગામી બનશે. ટ્રમ્પ બહુ ભૂંડી રીતે વિદાય થશે એ વાત સાચી પણ ટ્રમ્પે વાવેલા તિરસ્કાર અને વેરઝેરનાં બી એકાએક નાશ નહીં પામે. આવનાર વરસોમાં ટ્રમ્પીઝમનું ભૂત ધૂણતું રહેશે અને અમેરિકાનું જનજીવન તેમજ લોકશાહી એનાથી વધતે-ઓછે અંશે પ્રભાવિત થતી રહેશે. અમેરિકા એક સુપરપાવર છે. આખી દુનિયાની એના તરફ મીટ મંડાયેલી છે ત્યારે એક વાત સમજી લેવી જોઈએ કે અન્યત્ર માનવ અધિકાર અથવા લોકશાહીની દુહાઈ દેતું અમેરિકા આ ઘટનાને કારણે થોડું નબળું પડશે. આમ છતાંય અમેરિકાની સંવિધાનિક સંસ્થાઓ જેવી કે જ્યુડિશિયરી, વહીવટીતંત્ર અને પાર્લામેન્ટની સાથોસાથ જેને ચોથી જાગીર ગણવામાં આવે છે તે મીડિયા પોતાની ફરજ બજાવવામાં જણાય ઊણા ઊતર્યા નથી. ટ્રમ્પ પ્રમુખ છે એને કારણે અમેરિકાની જ્યુડિશિયરી નિર્ણય લેવામાં જરા પણ નબળી પડી હોય અથવા ઉણી ઉતરી હોય એવું નથી થયું. જ્યાં સુધી સંસદને લાગેવળગે છે ત્યાં સુસુધી ખુદ ટ્રમ્પની પાર્ટીના જ એના ઉપપ્રમુખ પેન્સ સમેત અનેક સિનિયર સભ્યોએ ટ્રમ્પના વલણને વખોડયું છે અને એણે સત્તા સોંપી દેવી જોઈએ એવો સ્પષ્ટ અભિપ્રાય આપ્યો છે.  Black day for american democracy

અમેરિકાનું મીડિયા એટલે કે ટેલીવિઝન, અખબારો અને સોશિયલ મીડિયાને તો જેટલા ધન્યવાદ આપીએ તેટલા ઓછા છે. ટ્રમ્પ પ્રમુખ તરીકે ચાલુ હોવા છતાં એનું પ્રવચન ‘ટ્રમ્પ જુઠાણાં ફેલાવે છે’ કહીને અધવચ્ચેથી પ્રસારિત કરી દેવાનું બંધ કરી દેવામાં આવે, જરાય ચાટુકારિતા ના દેખાડે, પ્રમુખ કે ટ્રમ્પની સરકારનો એના પર જરા જેટલોય પ્રભાવ ન પડે, ન તો સરકારી તંત્ર ટ્રમ્પને વ્હાલા થવા માટે કામ કરે એ અમેરિકન લોકશાહી મુલ્યોની જાળવણી કરનાર મીડિયા-માધ્યમો કેટલા સ્વતંત્ર છે અને કોઈની પણ તમા વગર નિર્ણય લઈ શકે છે એનું આદર્શ ઉદાહરણ છે. ટ્વીટર અને ફેસબુક ટ્રમ્પને બ્લોક કરી દે અને જો એ નહીં સુધરે તો કાયમી ધોરણે એને બ્લોક કરી દેવાની ધમકી આપી શકે એ માધ્યમો માટે તો ઉજળું પાસું છે જ પણ અમેરિકન લોકશાહી તાકતવર છે એનું એક કારણ એનાં સ્વતંત્ર અખબારો, ટેલિવિઝન તેમજ સોશિયલ મીડિયા છે તે પણ છે તે વાત નકારી શકાય તેમ નથી. Black day for american democracy

ટ્રમ્પ દ્વારા ઊભા કરવામાં આવેલ આ આખાય બનાવમાંથી શું બોધ લઈ શકાય એ પ્રશ્નનો જવાબ આપતાં અમેરિકામાં સ્થાયી થયેલ અને ટ્રમ્પની જ પાર્ટીના એક આગેવાન એવા અંકુરભાઇ વૈદ્ય એ વાત સ્વીકારે છે કે છઠ્ઠી જાન્યુઆરીના બનાવથી અમેરિકાની લોકશાહીની છબી ખરડાઇ છે પણ અમેરિકાની જ્યુડિશિયરી તેમજ માધ્યમોએ અત્યંત જવાબદારીપૂર્વકનો ભાગ ભજવ્યો છે. અંકુરભાઇ માને છે કે એક વ્યક્તિની પાછળ આખી પાર્ટી દોરાય અને તેને મનમાની કરવાનું લગભગ લાયસન્સ મળી જાય તે સ્થિતિ ઈચ્છવા યોગ્ય નથી. એક જ માણસની અંધભક્તિ લોકશાહીને માટે નુકસાન કરી શકે છે. આવા એક જ વ્યક્તિ પાછળ આખો પક્ષ જોડાય અને બદનામ થાય ત્યારે એક વ્યક્તિ ઉપર આટલો બધો વિશ્વાસ મૂકી એના નેતૃત્વને બેરોકટોક ચાલવા દેવાનું શું પરિણામ આવે છે તે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ઉદાહરણે દુનિયાભરની લોકશાહી વ્યવસ્થાઓ સામે એક વરવા ઉદાહરણ તરીકે પ્રસ્તુત કર્યું છે.

પ્રોફેસર સંજય ઝાના મત અનુસાર લોકશાહીમાં સંવિધાનિક સંસ્થાઓ પોતપોતાનું કામ બંધારણના દાયરામાં રહીને કરે તે જરૂરી છે. એનો અર્થ એ થાય કે ન્યાયતંત્રથી માંડી કોમ્પટ્રોલર એન્ડ ઓડિટર જનરલ ઓફ ઇન્ડિયા અને ઇલેક્શન કમિશનથી માંડી લોકાયુક્ત અથવા તકેદારી આયોગ જેવી અન્ય સંવિધાનિક સંસ્થાઓ સત્તાધારી પક્ષ અથવા સરકારથી જરા પણ પ્રભાવિત થયા વગર પોતાનું કામ કરે, નિર્ણયો લે તેમજ સ્પષ્ટ રીતે પોતાના અભિપ્રાયો અને આદેશો આપે એ લોકશાહીના રક્ષણ માટે જરૂરી છે. લોકશાહીમાં સરકાર જનતાની ભાવના અને નીતિઓને કેન્દ્રસ્થાને મૂકીને ચાલે અને આંગળીના વેઢે ગણાય એટલા નેતાઓની વ્યક્તિગત મહત્વાકાંક્ષા અથવા જોહુકમીનો હાથો ન બને તે ખૂબ જરૂરી છે. મીડિયાનો રોલ જાહેર જનતાના મનની અભિવ્યક્તિ અને કોઈ પણ ઘટનાનું તટસ્થ નિરૂપણ કરવાનો હોવો જોઈએ. પોતાના નિહિત સ્વાર્થને કારણે મીડિયાના રોલને નુકસાન ન પહોંચે તે પણ એટલું જ જરૂરી છે. જો આવું ના થાય તો સરવાળે માધ્યમો જ પોતાની વિશ્વસનીયતા ગુમાવે છે તેનો તેમને ખ્યાલ હોવો જોઈએ.  Black day for American Democracy

આમ છઠ્ઠી જાન્યુઆરીએ કેપિટોલ હિલ ખાતે અમેરિકન સંસદ ભવનમાં જે ઘટના બની તે ચોક્કસ દુનિયાની સૌથી વધુ તાકતવર લોકશાહી તરીકેની અમેરિકન લોકશાહીની છબીને ધ્રુમિલ કરે છે. આમ છતાંય ન્યાયતંત્ર મીડિયા અને અન્ય સંવિધાનિક સંસ્થાઓએ જરા પણ શેહમાં આવ્યા વગર પોતાનું કામ કર્યું છે તે અમેરિકાની લોકશાહી વ્યવસ્થામાં વિવિધ સંસ્થાઓ અને માધ્યમો કઈ રીતે કામ કરે છે તેનું આદર્શ ઉદાહરણ છે. છઠ્ઠી જાન્યુઆરીનો બનાવ એ ઘણી બધી શીખવા માટેની વાતો પાછળ મૂકતો ગયો છે પણ સૌથી મહત્વનું તારણ એ છે કે અમેરિકાના 45મા પ્રમુખ તરીકે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વિદાય લેશે અને ૪૬મા પ્રમુખ તરીકે જો બાઈડેન એમના અનુગામી બનશે એમાં તો કોઈ શંકા નથી. જે જોવાનું છે તે ટ્રમ્પીઝમ અમેરિકાની સમરસ સોસાયટીને આવનાર સમયમાં કેવી કેવી વિકૃતિઓ સાથે પીંખશે તે મુદ્દો છે. ટ્રમ્પે વાવેલ ધિક્કાર, અલગતાવાદ, જાતિવાદનાં ઝેરી ઝાડને હવે કાંટા પણ ઉગશે અને ફળ પણ આવશે. એને શમતાં કેટલો સમય લાગશે તે ઉપરથી અમેરિકાની પ્રજા અને લોકશાહી કેટલી પરિપક્વ છે એનું માપ કાઢવું વધુ ઉચિત રહેશે.  Black day for American Democracy

https://chat.whatsapp.com/ELSNNKbgp0tBaAC4irblG9