Gujarat Exclusive > ગુજરાત એક્સક્લૂઝિવ > ચીનને રોકવું હવે અમેરિકા માટે કેમ અશક્ય?

ચીનને રોકવું હવે અમેરિકા માટે કેમ અશક્ય?

0
2020

વેપારી મોરચે દરરોજ નવા જોખમો ઉભા થઈ રહ્યાં છે. અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે ટ્રેડ વૉર (US China Trade War) એટલે કે, વેપાર યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે. જેના જોખમ વિશે તો તમે જાણો જ છો? આ મામલે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના નિષ્ણાંતો (Global Expert) શું વિચારે છે? અત્યાર સુધી વિશ્વના અલગ-અલગ દેશો વચ્ચ સબંધો બનાવવા માટે જે પૂલ હતા, શું તે ઊંડી ખીણમાં ફેરવાઈ જશે? શું આ સ્થિતિ માત્ર આર્થિક કટોકટી (Economic Calamity) જ નહી, પરંતુ સૈન્ય સંઘર્ષ (Military Conflict) સુધી પણ વાત પહોંચી શકે છે?

વાત હવે માત્ર ટ્રેડ વૉર કે ટૂંક સમયના મતભેદોની નથી થઈ રહી. એક અંગ્રેજી અખબારમાં પ્રકાશિત થયેલા એક લેખમાં RBIના પૂર્વ ગવર્નર અને શિકાગો યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર રઘુરામ રાજને (Raghuram Rajan) સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે, ચીન માત્ર આર્થિક દ્રષ્ટિએ જ નહી, પરંતુ સૈન્ય સ્તર પર પણ અમેરિકા માટે પડકાર ઉભો થઈ રહ્યો છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એક તરફથી અમેરિકાને વિશ્વની મહાસત્તાની માનસિક્તા અને તે અંતર્ગત બનેલી પૂર્ણ વ્યવસ્થા (Global Trade System) ને પડકાર આપવાનો સમય છે.

કેવી રીતે બની “સબકા સાથ, સબકા વિકાસ”ની નીતિ?
બીજા વિશ્વયુદ્ધ સમાપ્ત થવાના સમયે યુદ્ધમાં સામેલ દરેક દેશની અર્થ વ્યવસ્થા લગભગ કથળી જવાને આરો પહોંચી હતી. એવામાં અમેરિકાએ વિશ્વની તમામ તાકાતોને અપીલ કરવાનો વિચાર રાખ્યો હતો કે, તમામ દેશો મળીને આ પ્રકારના વેપારી સબંધો વિકસાવે અને એકબીજાની મદદથી તમામ દેશો એક સાથે વિકાસના માર્ગે આગળ વધી શકે. આ સૈદ્ધાંતિક શરૂઆત લાંબા સમય સુધી પ્રામાણિક રહી નહતી અને સૌ દેશોના સ્વાર્થ સામે આવવા લાગ્યા. અમેરિકા પણ આ નિયમો તોડીને પોતાના ફાયદા માટે પગલા ભરતું રહ્યું.

કેવા છે ‘સૌનો વિકાસ’ સિદ્ધાંતના હાલ?
G7 દેશો પર પોતાનો પ્રભાવ અને પ્રભુત્વને અમેરિકા મજબૂત કરતું ગયું. આ પ્રકારની ગ્લોબલ વેપાર વ્યવસ્થાથી માત્ર યુએસએ બહાર રહ્યું, કારણ કે તે વિશ્વનવી રાજનીતિક, સૈન્ય અને આર્થિક તાકાતનો બીજો ધ્રુવ બની રહ્યું. ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ગવર્નર રહી ચૂકેલા રઘુરામ રાજને લખ્યું કે, અમેરિકાએ ધીરેધીરે વિશ્વમાં મોખરે રહેવા માટે અને પોતાની મહત્વાકાંક્ષા પૂર્ણ કરવાના ચક્કરમાં એનેક દેશો સાથે વેપારી સબંધોમાં પોતાના સ્વાર્થને મહત્વ આપ્યું.

આ વ્યવસ્થાને લઈને વિકાસશીલ દેશોમાં વિરોધ શરૂ થયો અને ત્યાંના નીતિ નિર્માતાઓએ પોતાની અર્થ વ્યવસ્થા અને ઈન્ટેલેક્ચુઅલ પ્રોપર્ટીના અધિકારો માચે પોતાની નીતિઓની વકીલાત શરૂ કરી. જેમાં એક મોટો દેશ બનીને ચીન ઉભર્યું, જેણે ટેક્નિકલના ક્ષેત્રમાં આગવી ઓળખ ઉભી કરી. રાજને લખ્યું કે, ચીનની ઝડપને થોડી મંદ જરૂર પાડી શકાય છે, પરંતુ અમેરિકા હવે તેને રોકી શકવાની સ્થિતિમાં નથી.

અમેરિકા પોતાના ઘરમાં ધ્યાન આપે
રાજને લખ્યું કે, વિકાસના માર્ગ પર આગળ વધતા દેશ પોતાની ભલાઈ ઈચ્છી રહ્યું છે અને તેમનું કહેવું છે કે, અમેરિકાએ પોતાના વિકાસના માર્ગમાં જે સ્ટાન્ડર્ડને નથી સ્વીકાર્યા, હવે અન્ય વિકાસશીલ દેશ પર આવા નિયમો તે કેવી રીતે નાંખી શકે. ન્યૂનતમ મજૂરી વધારવાની વાત હોય અથવા કોલસાનો ઉપયોગ બંધ કરવાની. આવી શરતો એક અમીર દેશ, વિકાસશીલ દેશો પર લાગુ કરશે, તો એ લોકતાંત્રિક વ્યવસ્થા નહી કહેવાય.

હવે શું છે આગળના જોખમ?
વાસ્તવમાં ઈન્ટેલેક્ચુઅલ પ્રોપર્ટીનો મુદ્દો હોય, પર્યાવરણનો કે નિ:શસ્ત્રીકરણનો, તમામ મુદ્દે આખરે વેપાર માટે એક ધમકી બની રહ્યા છે. સબંધ જે તૂટી રહ્યા છે અથવા તૂટી ચૂક્યા છે, હવે તેમાં પુન:વિશ્વાસ ઉભો કરવો મુશ્કેલ છે. રાજનના જણાવ્યા પ્રમાણે, સંભવ છે કે, તમામ મોટા દેશો એક સાથે આવીને એક નવી વિશ્વ વ્યવસ્થા બનાવવા જેવું પગલુ ભરવા અંગે વિચારી રહ્યાં હોય. વિશ્વની કોઈ એક મહાસત્તા કોઈને પણ મંજૂર ના હોય, પરંતુ શું તે વ્યવસ્થા શક્ય છે ખરી? જો હાં તો કેવી રીતે?

ટીમ ઈન્ડિયાને મળ્યો નવો ‘લીડર’, વિરાટ માટે ઉભો થયો પડકાર