Gujarat Exclusive > આપણી જરૂરિયાત > વ્યાપાર > બજેટ સ્પેશ્યલ 2019: સબસીડીથી દેશના લોકોને ફાયદો કે નુકશાન?

બજેટ સ્પેશ્યલ 2019: સબસીડીથી દેશના લોકોને ફાયદો કે નુકશાન?

0
310

બજેટ રજૂ થવાનો છે. સમાજના ગરીબ, અમીર, મીડલ ક્લાસ બધા જ લોકોને કંઈકને કંઈક આશા હશે. કેટલાક નિર્ણય અર્થવ્યવસ્થામાં માંગ વધારે છે જે ગ્રોથ એન્જિન માટે યોગ્ય છે. જોકે, કેટલાક એવા નિર્ણય હોય છે જેનો હેતું ગરીબોને મદદ પહોંચાડવા માટેનો હોય છે. હાલના દિવસોમાં પીએમ ખેડૂતોને બીજી કેટેગરીની ભેટોમાં સામેલ કરી શકે છે.

પીએમ કિસાન યોજના હેઠળ લગભગ 14.5 કરોડ ખેડૂત પરિવારોને વર્ષમાં 6,000 રૂપિયા મળશે. પહેલા આનો ફાયદો નાના ખેડૂતોને મળવાનો હતો. હવે આ સ્કીમમાં દરેક ખેડૂત પરિવારને સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. આ સ્કીમ પર 87,000 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ થશે.

પ્રશ્ન છે કે, આવી રીતની ભેટોથી શું તેમને ફાયદો થાય છે, જેમને મદદ પહોંચાડવાની કોશિષ કરવામાં આવે છે?

2015ની ઈકોનોમિક સર્વેમાં ત્રીજા ચેપ્ટરને વાંચીએ તો આ પ્રશ્નનો જવાબ હશે- નહીં.

સર્વેમાં જે વાતો છે, તેનો સાર છે કે, આવી રીતની સબસીડી ગરીબી સામેની લડાઈમાં કોઈપણ રીતે કારગર સાબિત થઈ નથી.

સર્વેમાં જે જરૂરી વાતો છે તેમાં કંઈક આવી રીતે કહેવામાં આવ્યું છે.

વિજળીની સબસીડી પર જે ખર્ચ થાય છે તેના માત્ર 10 ટકા ફાયદો ગરીબોને મળે છે. 27 ટકા ફાયદો તો અમીર લઈ જાય છે. એકદમ ગરીબ પરિવારોને વિજળી મળતી નથી તે સત્ય છે અને અમીર પરિવાર વધારે વિજળી કંઝ્યુમ કરે છે.

કેરોસીન સબસીડીનો પણ આવી જ પરિસ્થિતિ છે. આંકડાઓ જણાવે છે કે, 51 ટકા કેરોસીનનો ઉપયોગ ગેર-ગરીબ લોકો કરે છે. 15 ટકા કેરોસિનનો ઉપયોગ તો અમીર જ કરે છે.

ટ્રેનમાં પેસેન્જર ભાડાને સબ્સિડાઈજ કરવામાં આવે છે પરંતુ આકંડા જમાવે છે કે, અતિ ગરીબ લોકોની ભાગીદારી કુલ પેસેન્દરમાં માત્ર 28 ટકા જ છે.

ખાતર સબસીડી પર દર વર્ષે 70,000 કરોડ રૂપિયાથી વધારેની હોય છે. આનો મોટો ફાયદો ખાતર બનાવનાર કંપનીઓને થાય છે. ખેડૂતોને ચિલ્લરથી જ સંતોષ કરવો પડે છે. બધી જ સબસીડીનો મોટો હિસ્સો ફૂડ સબસીડી છે. આનું વાર્ષિક બિલ સવા લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધારે છે. જોકે, રિસર્ચ જણાવે છે કે, આનો મોટો હિસ્સો લીક થઈ જાય છે. આ તે તથ્ય છે જે જણાવે છે કે, સબસીડીનો ફાયદો તેમને નથી મળતો જેમના નામ પર સ્કીમ્સ શરૂ કરવામાં આવે છે.

સર્વેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, સબસીડનો ફાયદાની જગ્યાએ ઉલટું નુકશાન જ થાય છે. ખેડૂતોને તેમના પાકનો યોગ્ય કિંમત મળે તે માટે સરકાર કેટલાક અનાજોનો ન્યૂનતમ સમર્થન મૂલ્ય નક્કી કરે છે. ધ્યાન રહે કે, એમએસપી કેટલાક જ પાક ઉપર આપવામાં આવે છે.

રિસર્ચ બતાવે છે કે, આના કારણે ખેડૂતોનું ધ્યાન તે પાક ઉપર જતું રહે છે જેના પર એમએસપી મળે છે. આના કારણે ગેર-એનએસપીવાળા અનાજ, જેમાં ફળ, શાકભાજી સામેલ છે, જેના ઉત્પાદનમાં કમી આવે છે અને તેની કિંમતોમાં વધારો થઈ જાય છે. એમએસપી અને પાણી પર મળનાર સબસીડીના કારણે તે અનાજોનું ઉત્પાદન વધી જાય છે, જેમાં પાણીનો વધુ ઉપયોગ થાય છે. તે પર્યાવરણ માટે પણ નુકશાનકારક છે. આની અસર આપણા બધા ઉપર પડે છે.

રેલવે પેસેન્જર ભાડાને ઓછો રાખવા માટે નૂરમાં વધારે ચાર્જ લેવામાં આવે છે. સસ્તા ભાડાનો ફાયદો ગરીબોને ઓછો જ મળે છે, પરંતુ માલની હેરાફેરી મોંઘી હોવાના કારણે બધા જ ચીજ-વસ્તુઓ મોંઘી થઈ જાય છે, જેની અસર આપણા બધા ઉપર પડે છે. નૂર ચાર્જ વધારે હોવાના કારણે મેન્યૂફેક્ચરિંગ સેક્ટરના સામાન મોંઘા થઈ જાય છે, જેનું એક્સપોર્ટ પર પણ અસર થાય છે. શું આ જ કારણ છે કે, લાખો કોશિષો છતાં દેશનું મેન્યૂફેક્ચરિંગ સેક્ટર સતત કથળતું થઈ રહ્યું છે. પેસેન્જર ફેરને સસ્તું રાખવા માટે રેલવેની કમાણી ફ્લેટ રહી છે. આ કારણ છે કે, રેલવેને વિસ્તાર પર યોગ્ય ખર્ચ થઈ શકતો નથી.

આ બધા તથ્યો જોઈને એક જ વાત સમજમાં આવે છે- ગરીબોને જે રીતે સબસીડી આપવામાં આવે છે, તેની રીતમાં મોટા ફેરફાર કરવાની જરૂરત છે. આમ હાલમાં જે સિસ્ટમ ચાલી રહી છે તેનાથી કોઈને ફાયદો થઈ રહ્યો નથી. આશા છે કે, આ બજેટમાં આ દિશામાં એક યોગ્ય પગલું ભરવામાં આવશે.