Gujarat Exclusive > ગુજરાત એક્સક્લૂઝિવ > નોટબંધીના 5 વર્ષ: બ્લેકમની, કેશલેશ ઈકોનોમી… સરકારના દાવા કેટલા સાચા સાબિત થયા?

નોટબંધીના 5 વર્ષ: બ્લેકમની, કેશલેશ ઈકોનોમી… સરકારના દાવા કેટલા સાચા સાબિત થયા?

0
143

8 નવેમ્બર નોટબંધીના પાંચ વર્ષ પૂરા થઈ ગયા. પીએમ મોદીએ જ્યારે 500 અને 1000ની નોટોને બંધ કરવાની જાહેરાત કરી હતી, ત્યારે બ્લેકમની પર લગામ, અર્થવ્યવસ્થાને ડિજિટલ બનાવવા જેવા અનેક મોટા વાયદાઓ કર્યા હતા.

જોકે પાંચ વર્ષમાં જમીની સ્થિતિ શું છે, નોટબંધીનો હેતુ કેટલું સફળ થયું, આને લઈને અત્યારે પણ અનેક મોટા પ્રશ્ન છે. આવો જાણવાની કોશિશ કરીએ કે નોટબંધીનો હેતુ કેટલો સફળ થયો.

બ્લેકમની પર લગામનો દાવો ફેલ

પીએમ મોદીએ જે સમયે નોટબંધીની જાહેરાત કરી તે સમયે 500 અને 1000 રૂપિયાની કુલ 15.41 લાખ કરોડ રૂપિયાના નોટ ચલણમાં હતા, દાવો કરવામાં આવ્યો કે આનો એક મોટો હિસ્સો બ્લેકમની છે, જે નોટબંધીના કાણે ચલણમાં પરત આવશે નહીં. જોકે, 15.31 લાખ કરોડથી વધારે નોટ બેંકોમાં પરત આવી ગયા.

એટલે માત્ર 10 હજાર કરોડ રૂપિયા નોટો બેંકોમાં પરત આવી નહીં. તેમાંથી પણ મોટો હિસ્સો એવો હતો જે કોઈ એજન્સીએ જપ્ત કર્યો હતો અથવા નેપાળ જેવા પડોશી દેશોની બેંકોમાં જમા હતો.

નોટબંધીના સમયે ચલણમાં જે કુલ કેશ હતી, તેની વેલ્યૂના 85 ટકા 500-1000ના નોટ હતા. સરકારે નોટબંધી પછી 500ના નવા નોટની સાથે-સાથે 2000 રૂપિયાની નોટ પણ બહાર પાડી હતી. પીટીઆઈના એક રિપોર્ટ અનુસાર 31 માર્ચ 2021 સુધી પ્રચલણમાં જે કુલ બેંક નોટ છે, તેની વેલ્યૂનો 85 ટકાથી વધારે હિસ્સો 500-2000ના નોટોનો છે. આ સ્થિતિ ત્યારે છે જ્યારે નાણાકીય વર્ષ 2019-20થી 2000ના નોટોનું છાપકામ બંધ છે.

આરબીઆઈના રિપોર્ટ અનુસાર 2016માં 17.74 લાખ કરોડ રૂપિયાના નોટ ચલણમાં હતા, તે 5 વર્ષ પછી 29 ઓક્ટોબર, 2021માં તે વધીને 29.17 લાખ કરોડ રૂપિયા થઈ ગયા. એટલે સરકારી આંકડાઓની માનીએ તો 2016ના સરખામણીમાં ચલણમાં 64 ટકાથી વધારેની વૃદ્ધિ નોંધાઇ છે.

ડિજિટલ પેમેન્ટ

સરકારનો બીજો દાવો ડિજિટલ પેમેન્ટને લઈને હતો. તે સત્ય છે કે ડિજિટલ પેમેન્ટમાં 2016થી લઈને અત્યાર સુધી ખુબ જ વધારે વધારો જોવા મળ્યો છે. હવે નાના-નાના ટ્રાન્જેક્શન માટે પણ લોકો ડિજિટલ પેમેન્ટનો ઉપયોગ કરી રહ્યાં છે.

યૂપીઆઈ મોડથી થનારા લેવડ-દેવડનો આંકડો ઓક્ટોબર 2021માં 100 અરબ ડોલર એટલે 7.71 કરોડને પાર કરી ગયો છે. માત્ર ઓક્ટોબરમાં જ 421 કરોડથી વધારેની લેવડ-દેવડ થઈ હતી.

એક પાસો તે પણ છે કે હાલમાં જે ટ્રાન્જેક્શન યૂપીઆઈના મોડમાં થઈ રહ્યાં છે તેમનો એક હિસ્સો પહેલા કાર્ડ દ્વારા થતો હતો. એટલે કાર્ડથી થનારા પેમેન્ટનો મોટો હિસ્સો હવે યૂપીઆઈ તરફ શિફ્ટ થઈ ગયો છે.

અનૌપચારિક અર્થવ્યવસ્થામાં ઘટાડો

હાલમાં જ આઈ એસબીઆઈના એક રિપોર્ટ અનુસાર ભારતની અનૌપચારિક અર્થવ્યવસ્થા (Informal Economy) 2017-18માં 52.4 ટકાથી ઘટીને 15-20 ટકા સુધી આવી ગઈ છે. રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે, ભારતની અનૌપચારિક અર્થવ્યવસ્થા યૂરોપની નજીક થઈ ગઈ છે. એટલે અર્થવ્યવસ્થામાં ઔપચારિક ક્ષેત્રની ભાગીદારી હવે 80 ટકાની નજીક થઈ ગઈ છે.

આ રિપોર્ટમાં અનૌપચારિક અર્થવ્યવસ્થામાં ઘટાડો થવા અને ઔપચારિક અર્થવ્યવસ્થા ઝડપી વધવાના પાછળનું મુખ્ય કારણ નોટબંધી અને તે પછી ઉઠાવેલા તમામ પગલાઓને માનવામાં આવે છે. જોકે, આ રિપોર્ટ પર એક્સપર્ટ્સ પણ પ્રશ્ન ઉઠાવી રહ્યાં છે. તેમનું કહેવું છે કે આંકડાઓ તૈયાર કરતી વખતે અસંગઠિક અર્થવ્યવસ્થાની કોઈ જ પરિભાષા આપવામાં આવી નહીં. એટલે ક્યાં-ક્યા સેક્ટરને અસંગઠિક અર્થવ્યવસ્થામાં જોડવામાં આવ્યા.

 Follow Gujarat Exclusive on Telegram For Latest News From Gujarat Follow Gujarat Exclusive on WhatsApp For Latest News From Gujarat 

Follow Gujarat Exclusive on Instagram For Latest News From Gujarat  Follow Gujarat Exclusive on Twitter For Latest News From Gujarat